Lesgeven democratie-simulaties bij mbo-burgerschap
Hoe maak je burgerschapsonderwijs levendig en effectief? Simulaties – zoals het naspelen van een gemeenteraad of een rechtbank – blijken een krachtige ...
In 2026 staan we stil bij het belang van leven in vrijheid. Nederland werd ruim 80 jaar geleden bevrijd, en sindsdien leven we in een democratische samenleving waarin mensenrechten worden beschermd en iedereen mag meedenken en meebeslissen. Vrijheid is nooit vanzelfsprekend — het vraagt om betrokkenheid en verantwoordelijkheid van ons allemaal.
Onderaan deze pagina vind je tips en materialen om het thema ‘Vrijheid’ in je burgerschapslessen te bespreken.
Dé plek om lesmateriaal en inspiratie te vinden voor burgerschapsonderwijs. Het platform is onderdeel van het Practoraat Mediawijsheid & Burgerschap en het Expertisepunt Burgerschap MBO.
Met een nieuw gratis lespakket van Young Impact en Nationaal Comité 4 & 5 mei worden je studenten uitgedaagd na te denken over het thema vrijheid. Klaas van Kruistum en zangeres Bente zijn de gezichten van de module en nemen je klas mee in wat er nodig is om vrijheid te ervaren, wat de gevolgen zijn van onvrijheid en nog veel meer. Aan het einde van de les komen je studenten in actie door middel van een challenge. Deze lessen kunnen ook worden verzorgd door gasttrainers bij jou op school.
Heb je nog niet eerder met Young Impact samengewerkt? Dan krijg je zelfs twee gratis gastlessen met trainer!
Waar denken je studenten aan bij het woord ‘vrijheid’? Misschien wel dat ze lekker vroeg uit zijn van school of dat ze uitkijken naar de zomervakantie. Of dat hun vrijheid is afgepakt door het telefoonverbod op school? Waar ze misschien niet zo snel bij stilstaan is dat hun vrijheid in Nederland vanzelfsprekend is. Je denkt er misschien niet vaak over na, maar in Nederland kun je bijna alles doen wat je wil. Dat is op dit moment wel anders in landen als Oekraïne, Gaza of Soedan. In deze les wordt hierbij stilgestaan. Ook wordt uitgelegd waarom 4 en 5 mei belangrijke dagen zijn in Nederland.
Young Impact en het Nationaal Comité 4 & 5 mei selecteren gezamenlijk één student uit een Nederlandse provincie die een les via Young Impact heeft gevolgd – als de Jonge Spreker op de Dam! . In 2026 is Utrecht de gastprovincie.
In Nederland kunnen we gelukkig vieren dat we in vrijheid leven. Maar vrijheid is nooit vanzelfsprekend. Daarom gaat heel Nederland op 5 mei met elkaar aan tafel, om verhalen te delen en samen vrijheid te vieren. Vraag een financiële bijdrage aan of lees meer over het organiseren van een vrijheidsmaaltijd.
Op 5 mei 2024 schoof heel Nederland, ook het Caribisch deel, aan bij de Vrijheidsmaaltijd. In het hele land werden meer dan 700 maaltijden georganiseerd, waarvan bijna 60 in het Caribisch deel van het koninkrijk. Overal werd gegeten, er was dans, er was muziek en en er waren bovenal veel goede gesprekken over (on)vrijheid.
De educatietool ‘Atelier van Herinnering’ biedt meer dan honderd verhalen over de Tweede Wereldoorlog. Het aanbod is ontstaan vanuit de vele bijzondere jongerenvoorstellingen van Theater Na de Dam.
Maak eens gebruik van dit gratis lesmateriaal voor je (burgerschaps)lessen.
Bij de serie ‘De Joodse Raad’ van de NPO en EO is lesmateriaal ontwikkeld, dat ook voor het mbo goed te gebruiken is. Het leerdoel van dit lesmateriaal is inlevingsvermogen. Studenten leren zich verplaatsen in een situatie die zich in de geschiedenis heeft afgespeeld en proberen met die blik naar de situatie te kijken. Daarnaast leren studenten wat ‘De Joodse Raad’ was, waarom deze was opgesteld en wat de raad deed.
Hoe beleven een verzetsstrijder, een Canadese soldaat, een Joods meisje, een NSB’er, een prins en een schooljuf het laatste oorlogsjaar? Volg via NOS de verhalen van Truus, Jim, Lous, Walter, Bernhard, Hendrika en anderen. Een jaar van vrees en hoop.
In deze videoserie vertellen ooggetuigen over hun kindertijd in de Tweede Wereldoorlog. De filmpjes zijn ingedeeld naar thema en duren elk ongeveer 10 minuten. Ze zijn in samenwerking met Schooltv speciaal ontwikkeld om in de klas te gebruiken. Inmiddels zijn er 24 filmpjes over uiteenlopende onderwerpen.
Introfilmpje: Vrijheid vieren we niet alleen, dat vieren we samen
Denk je na over hoe je studenten met elkaar in gesprek kan laten gaan over vrijheid en onvrijheid? Ben je benieuwd hoe je de verbinding kunt maken tussen de Tweede Wereldoorlog – een tijd waarin democratie en vrijheid onder druk stond – en de belevingswereld van jongeren nu? En wil je weten hoe dit met burgerschap te combineren is? Ga dan aan de slag met de online leeromgeving en het docentenmagazine van 4FREE. Ze bieden ook een docentenmagazine vol inspirerende voorbeelden.
Lees het interview met Lody van de Kamp in Nieuw Wij over zijn nieuwste boek.
Het boek ‘De Typiste’ gaat over de Joodse Lien de Vries. In oorlogstijd vindt ze een kantoorbaan bij de Joodse Raad in Amsterdam. Het leidt voor haar tot een hartverscheurend dilemma: kiest ze voor haar principes of voor haar familie? Van de Kamp wil met zijn roman de gevolgen van de wrede verdeel- en heerspolitiek van de nazi’s voor gewone mensen invoelbaar maken. Toch hebben we volgens de auteur ook dilemma’s nodig. “Leven zonder tweestrijd is de andere waarheid geen kans geven.”
Het boek ‘De Typiste’
De Vrijheidscolleges inspireren jong en oud om na te denken over de waarde van vrijheid. Sinds 2013 maakt Stichting Vrijheidscolleges programma’s over leven in oorlog en conflict, democratie en rechtstaat. Met bekende sprekers koppelen ze deze onderwerpen aan actuele thema’s. Je vindt ze op festivals, in theaters, op scholen en in bibliotheken.
Stichting Vrijheidscolleges verzorgt ook inspirerende lessen op mbo-scholen. Bij het samenstellen van het programma kiezen ze sprekers en thema’s uit die passen bij de belevingswereld en interesses van de studenten. Daarnaast zoeken ze naar manieren om de studenten kritisch te laten nadenken over onderwerpen die nieuw voor hen zijn. De Vrijheidssprekers vertellen hun verhaal, maar horen ook graag van studenten hoe zij over vrijheid denken.
De impact van een persoonlijk verhaal, dat live wordt verteld, is een onmisbare aanvulling op de geschiedenismethode. Interactie en dialoog met de kijker/luisteraar is daarbij de leidraad. Maar deze organisatie wil ook verrassen, emotioneren, schuren, verbinden of wakker schudden en anderen aan het denken zetten. De intentie van de gastspreker bij jou op school is om de studenten zelfstandig te laten denken over o.a. oorlog, vooroordelen, racisme en antisemitisme. Ze zoeken bij elke aanvraag de juiste gastspreker.
De podcastserie ‘De verdwenen collectie-Heppner’ gaat over de verdwenen collectie van de Duits-Joodse kunsthandelaar en kunsthistoricus Albert Heppner. De serie is tot stand gekomen door een samenwerking tussen het Joods Cultureel Kwartier en Eelke Muller, senior onderzoeker bij het Expertisecentrum Restitutie van het NIOD. Het is een onderdeel van de tentoonstelling ‘Beroofd’ die tot eind oktober 2025 te zien was in zowel in het Holocaustmuseum als het Joods Museum. Deze tentoonstelling ging over het verlies van Joods cultuurbezit in Nederland.
Wil je inspiratie opdoen? Of wil je bijvoorbeeld zelf lesmateriaal maken en ben je op zoek naar het logo, beeldmateriaal of het juiste lettertype? Dat en meer vind je in de toolkit.
Naar de toolkit ‘Huisstijl 80 jaar Vrijheid’.
Gebruik het wachtwoord ‘vrijheid’ (8 tekens) voor toegang.
Hoe maak je burgerschapsonderwijs levendig en effectief? Simulaties – zoals het naspelen van een gemeenteraad of een rechtbank – blijken een krachtige ...
Met de aanpak van Jimmy's maak je burgerschapsonderwijs samen met je studenten betekenisvol, leuk en actueel.
Sommige thema’s kunnen spanning opleveren. Hoe ga je die gesprekken nu aan met je studenten, en hoe voer je ...
