Om burgerschapsonderwijs goed vorm te geven moet een school eerst duidelijk hebben wat zij onder burgerschap verstaat. De manier waarop een school de visie op burgerschap uitwerkt, hangt samen met de visie op mens en maatschappij, de opvattingen over wat leerlingen nodig hebben, en de wettelijke eisen. Deze visie wordt uitgewerkt in concrete leerdoelen voor kennis, vaardigheden en houdingen.
Een visie geeft richting aan gezamenlijke keuzes in doelen, inhoud en aanpak. Die laat zien welke waarden je samen wilt uitdragen, wat je belangrijk vindt in de ontwikkeling van leerlingen, waar je de schooleigen accenten legt en hoe de school een oefenplaats is voor actief burgerschap en sociale cohesie.
Onze school heeft een duidelijke visie op burgerschapsonderwijs.
Onze school heeft concrete leerdoelen vastgesteld.
Scholen kunnen sterk van elkaar verschillen; een visie heeft daarom pas waarde als deze past bij de school. Algemene teksten zijn bijna niet te gebruiken als ze niet aansluiten bij de eigen leerlingpopulatie en schoolcultuur. Goed burgerschapsonderwijs vraagt daarom een doelbewuste en gerichte aanpak. Als je weet waar het je uiteindelijk om te doen is, geeft dit richting in de dagelijkse praktijk. De visie op burgerschapsonderwijs moet worden opgenomen in de schoolgids en het schoolplan.
Je kunt op verschillende manieren aan de slag met je visie. :
Vragen die je aan collega’s kunt stellen:
Burgerschapsvorming is niet iets dat een leerling overkomt. Het kan interessant zijn om ook met leerlingen in gesprek te gaan.
Vragen die je aan leerlingen kunt stellen:
Gebruik deze kernvragen uit ons 6-stappenplan om aan de slag te gaan.
Burgerschapsonderwijs moet afgestemd zijn op wat de leerlingen nodig hebben. Daarom is het belangrijk om goed te begrijpen wie je leerlingen zijn, waar ze vandaan komen en wat ze nodig hebben. Dit vraagt om een breed en genuanceerd beeld van je leerlingpopulatie. Ook is duiding van je leerlingpopulatie nodig: wat betekenen de kenmerken van de leerlingen voor je burgerschapsonderwijs?
Denk hierbij aan:
Wat zijn kansen of beperkingen die dit met zich meebrengt? Waar zijn leerlingen al goed in en wat kunnen ze nog niet of minder goed als het om burgerschap gaat? Als jullie bijvoorbeeld constateren dat leerlingen weinig betrokkenheid bij de school tonen, wat kunnen jullie daar dan aan doen?
Het is belangrijk om de verzamelde informatie over je populatie en de schoolcontext te duiden: wat betekent deze informatie voor jullie burgerschapsonderwijs? En waar willen jullie als school op focussen?
De buurt of regio waarin je school staat kan invloed hebben op het burgerschapsonderwijs. Denk hierbij aan:
Als je school in een dorp staat kun je ervoor kiezen om leerlingen in je burgerschapsonderwijs kennis te laten maken met het leven in de stad, of andersom. Als specifieke bevolkingsgroepen weinig aanwezig zijn in of rondom de school kun je er als school voor kiezen om leerlingen hier op een andere manier mee te laten kennis maken, in het kader van omgaan met verschillen. Wanneer een groep juist veel aanwezig is en leerlingen dit lastig vinden kun je als school extra aandacht geven aan kennismaken en overeenkomsten om zo de verbinding te bevorderen.
Dit geldt ook voor andere kenmerken in de wijk of regio: wanneer er veel veiligheid in de wijk is kun je bijvoorbeeld aandacht geven aan de verschillen in wijken in Nederland en waar deze verschillen vandaan kunnen komen. Ook andere maatschappelijke vraagstukken en ontwikkelingen kunnen de school binnen komen en zo aanknopingspunten bieden voor burgerschapsonderwijs. Dit kan op verschillende niveaus:
Vanuit de visie en contextomschrijving werk je de leerdoelen uit. Je begint bij de algemene eindleerdoelen: doelen die beschrijven welke kennis, vaardigheden en houdingen leerlingen moeten beheersen wanneer zij de school verlaten.
Bij het opstellen van leerdoelen moet je rekening houden met de wettelijke opdracht en de geldende kerndoelen:
Tot slot is het goed om te weten dat de leerdoelen samenhangend moeten zijn opgenomen in het onderwijsprogramma van de school en zichtbaar zijn in het schoolplan, de schoolgids, en de vakleerplannen of lesplannen.
Gebruik deze kernvragen uit ons 6-stappenplan om aan de slag te gaan:
zijn drie invalshoeken om hiermee aan de slag te gaan.
Quickscan Burgerschap: krijg een beeld van de stand van zaken van het burgerschapsonderwijs binnen de eigen school. De uitkomsten geven inzicht op de vraag hoe het burgerschapsonderwijs op dit moment in de school wordt ervaren. Het is een hulpmiddel om in gesprek te gaan, zodat je gezamenlijk de koers en ontwikkelpunten kunt bepalen.
Bekijk deze pagina voor meer hulpmiddelen en instrumenten.
OBS de Groenehoek, Bergschenhoek – Om burgerschap meer op de kaart te zetten dan al gebeurde, maakte deze school gebruik van één van onze ambassadeurs burgerschap. Met behulp van de leerlingen is er een andere, meer passende naam voor burgerschapsonderwijs gekozen: Wij en de wereld.
