De auteurs verkennen hoe burgerschapsonderwijs kan bijdragen aan een rechtvaardigere en democratischere samenleving. Zij betogen dat burgerschapsonderwijs niet alleen moet draaien om kennis en vaardigheden, maar ook om het vermogen van leerlingen om zich een andere toekomst voor te stellen (sociale verbeelding) en daar samen aan te werken. Zij introduceren hiervoor een theoretisch kader waarin krachtige conceptuele kennis, sociale verbeeldingskracht en ruimtelijke rechtvaardigheid met elkaar worden verbonden.
Het doel van het artikel is een nieuw theoretisch perspectief op burgerschapsonderwijs te ontwikkelen. De auteurs onderzoeken hoe conceptuele kennis, die leerlingen helpt maatschappelijke vraagstukken beter te begrijpen, samen met sociale verbeelding en ruimtelijke rechtvaardigheid kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van democratisch burgerschap. Ruimtelijke rechtvaardigheid gaat over de plek waar mensen opgroeien of leven, en dat dit hun kansen beïnvloedt om te leren, mee te doen in de samenleving en zich een andere toekomst voor te stellen.
Het is een theoretisch en conceptueel onderzoek. De auteurs analyseren en verbinden inzichten uit de onderwijswetenschappen, filosofie, sociologie en pedagogiek. Het artikel bestaat uit een beschrijving van een theoretisch kader en een voorstel voor een pedagogisch model voor burgerschapsonderwijs.
De auteurs pleiten voor een bredere opvatting van burgerschapsonderwijs, waarin leerlingen niet alleen leren over democratie, maar ook leren om kritisch na te denken over maatschappelijke vraagstukken, verschillende toekomstscenario’s te verkennen en gezamenlijk bij te dragen aan een rechtvaardige samenleving. Het gaat de auteurs om het gezamenlijk vormgeven van de samenleving. Scholen spelen hierin een belangrijke rol als plek waar kennis, dialoog en maatschappelijke betrokkenheid samenkomen. De auteurs presenteren tot slot een meerjarig burgerschapsprogramma voor scholen waarin kennisontwikkeling, onderzoek naar de eigen leefomgeving, dialoog en gezamenlijke maatschappelijke actie centraal staan.
Over de auteurs
Hélder Ferraz, Ricardo Soares en João Moisés Cruz zijn onderzoekers aan het Centre for Research and Intervention in Education (CIIE) van de Universiteit van Porto (Portugal). Hun onderzoek richt zich op burgerschapsonderwijs, onderwijsbeleid, sociale rechtvaardigheid en democratische vorming. Daarnaast doen zij onderzoek naar onder meer de invloed van populisme, sociale media en de digitale transitie op onderwijs en burgerschap.
Meer lezen
Het onderzoek sluit aan bij het idee van het gezamenlijk vormgeven van de samenleving, in plaats van enkel het invoegen in de samenleving. Lees hiervoor ook het pleidooi/lectorale rede van Hessel Nieuwelink. Tevens sluit het aan bij het verdiepen van het democratisch ethos (huidig kabinetsbeleid) van leerlingen, zoals ook te lezen in deze brief aan de Tweede Kamer.
In de Volkskrant een opiniestuk van een recent afgestudeerde scholier over dat het huidige onderwijs leerlingen niet goed genoeg voorbereid op het verdere leven, lees het hier.
