Webinar: Straatcultuur in de school (9 april 2026)

In dit webinar staan we stil bij verschillende onderdelen van de school als oefenplaats die samenhangen met de school- en straatcultuur. De Transformatieve School licht een deel van hun werkwijze toe en drie onderwijsprofessionals vertellen waar zij aan werken in de dagelijkse praktijk. Hiermee krijg je in dit webinar handvatten voor de omgang met straatcultuur in de school.

Download de powerpointsheets

Bekijk de veelgestelde vragen

Timestamps:

• 00m00s – 04m18s: Introductie en pollvraag 1
• 04m18s – 15m59s: Voorstelronde en uitslag pollvraag
• 15m59s – 24m27s: De school als oefenplaats
• 24m27s – 27m13s:
  Blok 1: Het gevoel van verbondenheid met de school (+ Q&A)
• 27m13s – 1h00m40s:
  Blok 2: De relaties tussen de leraren en de leerlingen (+ Q&A)
• 1h00m40s – 1h14m22s:
  Blok 3: Het normatief kader op de school (+ Q&A)
• 1h14m22s – 1h19m41s: Afsluiting en pollvraag 2

Veelgestelde vragen

Het was een interactief webinar, met mogelijkheid tot het stellen van vragen in de chat. Hieronder beantwoorden we de veelgestelde vragen (FAQ’s).

• Wat wordt bedoeld met straatcultuur, thuiscultuur en schoolcultuur?

  Jongeren bewegen zich dagelijks tussen verschillende leefwerelden die soms eigen regels en verwachtingen hebben: de straatcultuur/jeugdcultuur, de thuiscultuur en de schoolcultuur.

  • In de straatcultuur draait het vaak om status, groepsgevoel en direct reageren, waarbij respect en reputatie belangrijk zijn. Er zijn verschillende soorten straatcultuur, met elk hun eigen normen, waarden en gebruiken.
  • Het begrip thuiscultuur verwijst naar de normen, waarden, gewoontes, en opvoedstijl die een leerling thuis meekrijgt.
  • Met schoolcultuur worden de normen, waarden, en dagelijkse omgang in de school bedoeld. De school moet een veilige oefenplaats zijn waar leerlingen kunnen oefenen met sociale en maatschappelijke vaardigheden. Deze moeten ook worden voorgeleefd door het personeel.

  De wisselwerking tussen de codes uit deze drie leefwerelden kan gedrag opleveren wat op school en thuis als problematisch worden gezien, terwijl hetzelfde gedrag in de jeugdcultuur niet problematisch hoeft te zijn. Deze jeugdcultuur kent verschillende kanten, waarvan sommige wel en andere niet wringen met de regels en verwachtingen van thuis en school.

  Meer weten over schoolcultuur en de democratische oefenplaats? Neem dan een kijkje op onze pagina’s voor primair, gespecialiseerd en voortgezet onderwijs.

• Wat zijn do’s en don’ts op het gebied van de straatcultuur in de schoolcultuur?

  Uit de evaluatie van De Transformatieve School komen een aantal succes- en faalfactoren naar voren over het implementeren van het programma. Hieronder worden de meest praktische beschreven.

  Succesfactoren:

  1. Actieve rol van de programmaleider bij de start van het programma.
  2. Iemand binnen de school die aanjager is. Vaak een schoolleider of lid van de ontwikkelgroep.
  3. Alle teamleden die betrokken zijn bij de uitvoering, onderwijs gevend en onderwijsondersteunend personeel.
  4. Inbedding van het programma in het schoolplan.
  5. Duidelijke afspraken binnen het team over werkverdeling en planning.

   

  Faalfactoren

  1. Onduidelijkheid over het tijdpad en de planning van activiteiten.
  2. Gebrek van begrip over de theorie en hoe dit te gebruiken in de praktijk.
  3. Gebrek aan tijd in het rooster voor leraren om te werken aan het programma.

   

  Uit een verslag van een lezing van Iliass el Hadioui komen nog een aantal elementen van veerkrachtige lerarenteams voort. Je kunt het verslag lezen op bladzijde 13 t/m 19 van het document. Veerkrachtige lerarenteams hebben…

  • Professionele motivatie onder leraren in de klas;
  • Een hoge mate van professionele feedback onderling;
  • Veel morele steun onderling;
  • Leraren die niet negatief spreken over collega’s tegen leerlingen.

• Wat zijn tips vanuit het webinar voor het omgaan met de straatcultuur in de schoolcultuur?

  In het webinar zijn tijdens de afsluiting een aantal tips genoemd:

  1. Werk samen met collega’s, leerlingen en ouders. Betrek hen bij de schoolcultuur.
  2. Het is belangrijk dat je een stevig bestuur hebt, dat een visie heeft en die achter je staat in de keuzes die je maakt.
  3. Combineer je praktijkervaring met wetenschappelijk onderzoek. Dit wordt ook wel evidence-informed werken genoemd en zorgt voor een betere ondersteuning van jullie onderwijskeuzes en effectievere lessen en beleid.
  4. Geef álle leerlingen vertrouwen dat ze er mogen zijn en mogen uitblinken.
  5. Laat leerlingen beseffen dat code switchen, oftewel het aanpassen van je gedrag aan de context van de school, kan en mag. Benadruk dat ze geen van hun culturen hoeven op te geven, maar dat ze naast elkaar kunnen bestaan in verschillende contexten in hun leven.
  6. Maak ruimte voor het gesprek. Het openen van de dialoog over deze onderwerpen kan niet alleen zorgen voor meer begrip, maar kan ook de band met je leerlingen versterken. Hierdoor kunnen leerlingen ook op andere gebieden floreren.
  7. Wees kritisch op je cirkel van invloed. Je hebt niet op alle zaken invloed, maar wel op bijvoorbeeld je eigen gedrag en op de leeromgeving van de leerlingen. Kijk dus goed naar de factoren waar jij invloed op hebt en focus je daarop.

• Welke concrete eerste stappen kun je zetten om ouders meer te betrekken bij de schoolcultuur?

  Betrek ouders door je te verdiepen in hun beleving. Vraag hen hoe zij tegen (burgerschaps-)vorming aankijken, wat ze verwachten, of ze zorgen hebben over hun kind en wat er naar hun idee goed gaat. Niet alleen op school maar ook thuis, bij opa en oma, op de sportclub etc. Zo zorg je voor een meer evenwichtige en gelijkwaardige vorm van communiceren.

  Zorg als school dat je ouders actief uitnodigt bij het meedenken in de doelen van burgerschapsvorming en/of ze op de hoogte houdt van ontwikkelingen. Je kunt de ouderraad betrekken in de besluitvorming en ontwikkeling, maar ook een ouderavond beleggen om met meer ouders na te denken over de burgerschapsvisie. Koppel terug wat je met de uitkomsten hebt gedaan; hoe het is verwerkt. Daarmee toon je waardering en help je ouders te realiseren dat hun inspanningen er daadwerkelijk toe doen.

  Spreek ouders ook aan op wat de school van hen verwacht. Informeer hen bij een eerste kennismaking over de regels en afspraken op school en de visie op burgerschapsvorming van de leerlingen. Vraag hen of zij deze regels en koers respecteren en onderschrijven. Vraag hen echter ook wat zij van school verwachten en stem wederzijdse verwachtingen op elkaar af. Heb respect voor elkaars situatie en standpunten. Bij een wijzigende leerling populatie kan het burgerschapsonderwijs ook wijzigen van accenten. Houd dus contact met ouders en blijf afstemmen.

  Bekijk ook eens de Handleiding ‘Omgaan met ouders en verzorgers bij lesgeven over gevoelige en controversiële onderwerpen’ van TerInfo. Deze vind je op onze website bij primair, gespecialiseerd en voortgezet onderwijs.

  Lees meer over omgeving en ouders op onze pagina’s voor primair, gespecialiseerd en voortgezet onderwijs.

• Wat zijn aanpakken die anders zijn dan De Transformatieve School?

  Naast De Transformatieve School bestaan er ook andere methodes voor het omgaan met de jeugdcultuur binnen de school. Zo kan je gebruikmaken van het programma van De Vreedzame School. Deze aanpak focust op de school als democratische gemeenschap, waarin leerlingen leren om zelf conflicten op te lossen en verantwoordelijkheid te dragen voor de schoolcultuur en -gemeenschap.

  Verder kun je ook gebruikmaken van Groeikracht, een traject waarbij schoolleiders en leraren hun onderwijs bottom-up gaan verbeteren. Ze krijgen van de organisatie tijd, kennis, en kunde om vanuit hun eigen ervaringen onderzoeken effectief toe te passen op hun praktijk.

  Ook kan het programma Schoolwide Positive Behavior Support gebruikt worden. Deze benadering is gericht op het creëren van een positief en veilig schoolklimaat voor alle leerlingen. Dit wordt gedaan door een combinatie van gedragsbeïnvloedende maatregelen, het signaleren van ongewenst gedrag, en het inzetten van activiteiten op maat.

  Ten slotte kun je de Kanjertraining gebruiken, een training voor docenten en scholen voor het bevorderen van een positieve klassfeer en het aanpakken van sociale problemen binnen de school. Een belangrijk onderdeel hiervan is de nauwe samenwerking tussen opvoeders en docenten.

  Naast de bovengenoemde voorbeelden bestaan er nog vele andere methodes om hiermee om te gaan. Op onze website vind je meer scholingsaanbod voor primair, gespecialiseerd en voortgezet onderwijs en lesaanbod.

Over de sprekers

Marjolein Van Hal is docent kunst en cultuur op De Hef in Rotterdam. De Hef ligt midden in Rotterdam-Zuid, op de kruising van drie ‘focuswijken’. In zo’n omgeving gebeurt veel in het leven van jongeren, en juist daarom willen zij dat school een veilige plek is waar leerlingen zich thuis voelen en zichzelf kunnen zijn. De Hef is een vmbo-basis/kader/mavo-school en ongeveer een vijfde van de leerlingen zijn ISK-leerlingen, nieuwkomers die nog maar kort in Nederland zijn.

Bilal Majdoubi is directeur van de islamitische basisschool El Kadisia in Amsterdam. El Kadisia is een open islamitische basisschool in Amsterdam Nieuw-West en maakt deel uit van stichting Islamitische Scholen El Amal. Op de hoofdlocatie zitten ruim 420 leerlingen verdeeld over 18 groepen; daarnaast is er een tweede locatie met ongeveer 230 leerlingen.

Iliass El Hadioui is programmaleider van de Transformatieve School: een professionaliseringsprogramma wat hoog inzet op een verbetercultuur. Ook is hij onderwijssocioloog aan de Erasmusuniversiteit in Rotterdam.

Maxe de Rijk is leraar groep 8 op de Gerhard school. Dit is een school voor speciaal onderwijs in Amsterdam-Oost voor leerlingen met specifieke ondersteuningsbehoeften op het gebied van werkhouding, gedrag en sociaal- emotionele ontwikkeling. Ook is ze adviseur bij het Expertisepunt Burgerschap en columnist bij Trouw.

Over de gespreksleider

Alexandra Bronsveld, één van de adviseurs van het Expertisepunt Burgerschap, was gespreksleider tijdens dit webinar.

Wil je gebruikmaken van één van onze adviseurs? Bekijk dan deze pagina voor meer informatie. Het advies van onze adviseurs gaat bijvoorbeeld over professionaliseringstrajecten, methodieken of andere ondersteunende instrumenten die voor jouw school relevant zijn.

Meer praktijkvoorbeelden?

Ben je op zoek naar meer praktijkvoorbeelden? Bekijk dan onze overzichtspagina’s voor het primair, gespecialiseerd  en voortgezet onderwijs.