Democratische betrokkenheid

Kennis en vaardigheden

Het definitieve conceptkerndoel over democratische betrokkenheid sluit aan bij de bouwsteen ‘Macht en Inspraak’ die in een eerder stadium ontwikkeld is. In de bouwstenen werden per ‘bouw’ leerdoelen beschreven. Datgene wat de leerlingen aan het eind van de ‘bouw’ aan kennis en vaardigheden hebben kunnen ontwikkelen. Het gaat dus niet alleen over kennis maar ook over vaardigheden. De volledige uitwerking is te vinden op de website van SLO. Dit overzicht is handig bij het formuleren van een doorgaande leerlijn burgerschap. De hieronder geformuleerde leerdoelen sluiten overigens niet altijd volledig aan bij het definitieve conceptkerndoel over democratische betrokkenheid, omdat ze in een eerdere fase zijn ontwikkeld.

• Leerlingen verwerven kennis over democratische processen. Ze kunnen verschillende vormen van inspraak en besluitvorming in dagelijkse situaties benoemen.
• Leerlingen kunnen beschrijven hoe in een democratie macht en invloed worden uitgeoefend.
• Leerlingen reflecteren op het proces en uitkomst van democratische besluitvorming in de nabije omgeving. Waarom en hoe zijn bepaalde besluiten op school en in hun omgeving tot stand gekomen? Wie had invloed op welk moment?
• Leerlingen zijn in staat op respectvolle wijze met elkaar te communiceren tijdens een besluitvormingsproces.
• Leerlingen leren om te gaan met de stem en de wensen van minderheden in democratische besluitvorming.

Onderbouw

Leerlingen leren:

• dat elke leerling evenveel te zeggen heeft bij een besluit. Ieders mening doet ertoe;
• dat er mensen zijn benoemd of gekozen die gezag hebben of dragen op school, in de woonplaats en in het land;
• het verschil tussen regels en afspraken, en de mogelijkheden en grenzen voor leerlingen om daar over mee te praten. Het samen opstellen van klassenregels kan op meerdere manieren plaatsvinden. Via een meerderheidsbesluit of via een compromis waar iedereen min of meer achter staat. Als de klas  voor een meerderheidsbesluit kiest, is het van belang dat leerlingen rekening houden met de stem van de minderheid die de regels niet ziet zitten.

Bovenbouw

Leerlingen leren:

• over de totstandkoming van regels in Nederland en Europa en de werking van ons politieke bestel;
• over rollen van en verhoudingen tussen mensen op school, in de buurt en in het land;
• over manieren waarop ze besluitvormingsprocessen op vreedzame wijze kunnen beïnvloeden en hoe ze daar verantwoordelijkheid voor kunnen nemen;
• over manieren om op school of in de eigen omgeving macht te organiseren en uit te oefenen.
• met elkaar vergaderen. Samenwerkingsschool It Werflân in Rottevalle werkt op deze wijze: elke week vergaderen bovenbouwleerlingen over actuele situaties op school. In deze zogeheten klassenvergadering nemen leerlingen een gezamenlijk besluit en zoeken de samen naar oplossingen zodra er een probleem speelt.
• een spreekbeurt geven over verschillende politieke onderwerpen. Ze kunnen daarbij gebruik maken van video’s van ProDemos.

Aan de slag

Wil je aan de slag in de klas? Neem dan een kijkje bij deze lesmaterialen:

Overzicht aanbieders lesmateriaal

Op onze website vind je per thema een overzicht van aanbieders van lesmateriaal: lesmateriaal burgerschap primair onderwijs

Vakportaal burgerschap – SLO

Op de website Vakportaal burgerschap van het SLO vind je, onder onderwijsaanbod van burgerschap in het po, lesmaterialen ingedeeld op verschillende thema’s. Lesmaterialen over democratische betrokkenheid vind je onder meer bij de thema’s: leerlingenparticipatie en – inspraak, burgerschap (specifiek) en democratische rechtsstaat.

De Respect Foundation

Op de website burgerschapsmarkt.nl van de Respect Foundation vind je lesmaterialen ingedeeld per thema en te filteren op leerjaar.

NPO Kennis

NPO Kennis is een kennisplatform met explainers en informatieve story’s over onderwerpen die jongeren bezighouden. Bekijk bijvoorbeeld de collectie over

• Maatschappijleer
• Nederlandse politiek
• Politieke partijen
• Tweede Kamerverkiezingen
• Provinciale Statenverkiezingen
• Gemeenteraadsverkiezingen
• Europese verkiezingen

Wikiwijs

Wikiwijs is een platform waar onderwijsprofessionals open lesmateriaal kunnen zoeken, gebruiken, maken en delen. Je vindt er ook lesmateriaal over burgerschap.

Inspiratie

• In ons Magazine Burgerschap op School 2025-2026 verscheen een artikel over leerlingparticipatie. Hierin vertelt het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) over hun onderzoek over het verdiepen en versterken van leerlingparticipatie. Je leest het artikel hier: Meedenken en meedoen is minstens zo waardevol als meebeslissen
• Artikel ‘De stem van de leerling‘ (uit Magazine ‘Burgerschap op school’ 2023-2024)
• Artikel ‘Democratie moet je beleven’ (uit Magazine ‘Burgerschap op school’ 2023-2024)
• Artikel ‘Succesvolle leerlingparticipatie in vijf stappen’ (uit Magazine ‘Burgerschap op school’ 2024-2025)
• Het Magazine ‘Aan de slag met leerlingparticipatie in het basisonderwijs‘ van NJi biedt aan de hand van praktijkvoorbeelden tips hoe je de leerlingparticipatie op jouw school kan verbeteren en hoe je tegelijkertijd hiermee bij kan dragen aan burgerschap.
• 75 ideeën voor leerlingparticipatie