Bouwen aan het curriculum

Als is vastgesteld wat de leerlingen leren op het terrein van burgerschapsonderwijs (concrete leerdoelen), is de vraag waar in het onderwijs en in de school je het de leerlingen aanleert. Het maken van een plan om burgerschap een structurele en samenhangende plek in het curriculum te geven kan op vier gebieden: pedagogisch schoolklimaat, in de vakken, vakoverstijgende aanpakken en projecten, schoolomgeving, wijk en samenleving.

Afbeelding over

De kennisdoelen kunnen vaak in lessen en projecten in de verschillende vakken worden ondergebracht. Wanneer het gaat om maatschappelijke en sociale competenties gaat het ook om de pedagogische aanpak in de school en de omgang met elkaar. Werken aan een doorlopende leerlijn vraagt het verspreiden van de leerdoelen en inhouden over de leerjaren. En het verspreiden over het curriculum, schoolcultuur en/of (buitenschoolse) activiteiten.

Wil je meer weten over curriculumontwikkeling? Kijk dan op SLO.nl.

IJkpunten voor het curriculum

Onderwijsinhoud

Onze school heeft een samenhangend burgerschapscurriculum, dat we ook realiseren.

  • Ons burgerschapscurriculum omvat alle inhouden die nodig zijn om onze leerdoelen te bereiken.
  • Ons burgerschapscurriculum is logisch opgebouwd en is goed afgestemd op de leerjaren en de leergebieden.
  • Ons burgerschapscurriculum sluit aan bij de behoeften van onze leerlingen.
  • Ons burgerschapscurriculum sluit aan bij de actualiteit en bij het belang van de samenleving.
  • We vragen ons af of ons burgerschapscurriculum onbedoelde en/of onwenselijke effecten heeft.

Aanpak

Onze school gebruikt aanpakken en materialen die passen bij onze visie en onze leerdoelen.

  • De lesmethoden/materialen/projecten die onze school inzet in het burgerschapsonderwijs, sluiten aan bij onze visie en onze leerdoelen.
  • Onze school laat leerlingen actief kennismaken met de wereld rondom de school, met de samenleving en met werelden waarmee ze niet bekend zijn.
  • Onze school is een plaats waar leerlingen burgerschapscompetenties actief oefenen. Naast de (aparte) activiteiten die we daarvoor organiseren, benutten we alledaagse aanleidingen om leerlingen te laten oefenen.

Bekijk alle IJkpunten

Aan de slag met het curriculum

Kernvragen

  • Hoe geven we burgerschap vorm in lessen, vakoverstijgende projecten en activiteiten?
  • Vormen de activiteiten bij elkaar een samenhangend programma?
  • Zijn er middelen en is er ontwikkeltijd voor het opzetten van burgerschapsonderwijs?
  • Waarom werken wij met deze methode/externe aanbieder of waarom maken we deze excursie; hoe past het bij onze school en hoe wordt het effectief voor onze leerlingen en onze leerdoelen?
  • Hoe betrekken we onze leerlingen bij hun eigen leerproces?

Inventariseer: Wat doet de school al?

Waarschijnlijk realiseert de school in het onderwijsaanbod al aspecten van burgerschap. Er bestaat bijvoorbeeld een leerlingenraad, er worden activiteiten aangeboden waarbinnen leerlingen oefenen in het vreedzaam oplossen van conflicten of er wordt rond de verkiezingen aandacht besteed aan democratie. Het expliciet maken van deze activiteiten zorgt voor een planmatige aanpak. Start met een inventarisatie wat er allemaal al plaatsvindt in de school; welke doelen en inhoud al aan bod komen. De volgende werkvorm kun je toepassen tijdens een teamvergadering waar alle leerkrachten samen zijn.

Voorbeeld werkvorm

  • Schrijf elk geformuleerd doel op een afzonderlijk A4 en verspreid deze door de ruimte.
  • Hang onder elk A4 een groot flap-over vel en maak daarin een schema van groep 1 tot groep 8.
  • Geef alle leerkrachten vervolgens een stift en laat ze rond de flappen lopen. Hoe werken zij aan dit doel? In welke activiteiten, lessen, aanpak of projecten.
  • Geef hier een half uur voor.

Analyseer de bevindingen.

  • Bouwt het op elkaar voort?
  • Waar zitten gaten in het curriculum?
  • Wat kan worden toegevoegd aan bestaande vakken of leergebieden?
  • Wat moeten we op een andere manier aan bod laten komen, in bijvoorbeeld de schoolcultuur en/of pedagogische aanpak?

Kiezen van passende leerstof en activiteiten

Lesactiviteiten en projecten worden vormgegeven door inspirerend materiaal en aanbod te ontwikkelen of af te nemen. Ook is de hele school een oefenplaats voor het omgaan met basiswaarden van de democratie. Leerlingen doen eigen ervaringen op in bijvoorbeeld het leren omgaan met conflict en het geven van hun eigen mening. In de pedagogische en didactische aanpak kun je ook burgerschapsvorming stimuleren. Het kan ook juist haaks staan op de leerdoelen, waardoor het burgerschapsonderwijs juist ondermijnt.

Er is veel inspirerend materiaal om te gebruiken. Bovendien zijn er veel organisaties die gastlessen, excursies of andere activiteiten op school kunnen verzorgen die aansluiten bij burgerschap. Van een vluchteling voor de klas tot museumbezoeken en lespakketten. Je kunt dit afnemen, maar je kunt het ook ter inspiratie gebruiken om eigen lesmaterialen te ontwikkelen

Er is grote keuze aan activiteiten, organisaties en lesmaterialen. Kijk kritisch naar wat past bij de eigen school en hoe het effectief wordt voor de leerlingen en leerdoelen van de school. Of hoe je dit eventueel kunt toevoegen door er een reflectieopdracht aan te koppelen.

Samenhang aanbrengen

Koppel de gekozen leerstof aan de vakken, domeinen en lessen. Draag zorg voor een logische opbouw. Zie voor meer informatie en inspiratie: ‘Handreiking burgerschap funderend onderwijs’ van SLO. De handreiking is bedoeld voor alle scholen in het funderend onderwijs die snel aan de slag willen met hun burgerschapsonderwijs volgens de aangescherpte wetgeving. Deze handreiking richt zich op het actualiseren van burgerschapsonderwijs met de bestaande kerndoelen en inhouden van bouwstenen.

Download de handreiking

Hulpmiddelen

  • De Respect Foundation heeft de BurgerschapsTool ontwikkeld, waarmee je samen met je team het burgerschapsonderwijs in kaart kunt brengen. Zo krijg je op een eenvoudige manier inzicht in wat je al doet.

Bouwen aan het curriculum: Inspiratie

Schoolvoorbeelden

Kijken

Hanneke Felten
Hanneke Felten buigt zich als senior-onderzoeker bij Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS) al lange tijd over de vraag hoe discriminatie effectief is te voorkomen en deelt haar recente inzichten en praktische handvatten om in de klas en school vooroordelen te verminderen. [45 minuten]

Miguel Heilbron
Miguel Heilbron, directeur van Fawaka Wereldburgerschap neemt je mee in de wereld van wereldburgerschap en hoe dit te verankeren in jouw onderwijs. [45 minuten]

Lezen