Professionalisering en draagvlak

Burgerschapsonderwijs vraagt om een professionele cultuur waarin alle betrokkenen samen werken aan het bewaken en verbeteren van de kwaliteit. Burgerschap is geen verantwoordelijkheid van elke leraar op zich, maar van de school als geheel. Leerlingen, ouders en de omgeving van de school worden actief betrokken bij de ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs, zodat hiervoor breed draagvlak ontstaat.

Afbeelding over

Professionalisering helpt onderwijsprofessionals om de kennis en vaardigheden te ontwikkelen die nodig zijn voor goed burgerschapsonderwijs. Het personeelsbeleid biedt ruimte om deze kennis en vaardigheden te blijven ontwikkelen.

De schoolleiding en het schoolbestuur zorgen voor de juiste randvoorwaarden. Zij geven richting, stimuleren samenwerking en bieden tijd, middelen en ruimte voor de ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs.

IJkpunten voor professionalisering

Onze school heeft een kwaliteitscultuur die burgerschapsonderwijs ondersteunt.

  • Onze leraren zijn bekwaam om burgerschapsonderwijs te geven.
  • Onze leraren gaan gevoelige onderwerpen in het onderwijs of in de actualiteit niet uit de weg.
  • Het hele schoolteam kent onze visie op burgerschapsonderwijs en brengt deze actief in praktijk.
  • Dankzij ons personeelsbeleid kunnen leraren hun bekwaamheid blijven ontwikkelen. Leraren nemen regelmatig deel aan professionaliseringsactiviteiten, zoals nascholing, cursussen, bijeenkomsten voor bezinning of stimulering en intercollegiale consultatie.
  • In onze school zijn taken en verantwoordelijkheden duidelijk belegd. Iedereen weet wat er van hen wordt verwacht, en het team voelt zich gezamenlijk verantwoordelijk voor burgerschapsonderwijs.
  • Ons team ervaart een open klimaat waarin we samen werken aan ons burgerschapsonderwijs. We weten van elkaar hoe we dit vormgeven, helpen elkaar en spreken elkaar waar nodig kritisch aan. De schoolleiding bewaakt dat afspraken worden nagekomen.
  • Onze school betrekt leerlingen en ouders/verzorgenden waar dat mogelijk en zinvol is bij de inrichting en de uitvoering van burgerschapsonderwijs. We spreken hen aan als gedrag niet past bij onze visie.
  • Waar nodig schakelen we externe deskundigen in.

Bekijk alle ijkpunten

Professionalisering

Goed burgerschapsonderwijs vraagt om onderwijsprofessionals met de juiste kennis en vaardigheden. Zij moeten bijvoorbeeld een sociaal veilige leeromgeving kunnen creëren, gesprekken over maatschappelijke en gevoelige onderwerpen kunnen begeleiden en de basiswaarden van de democratische rechtsstaat kunnen voorleven. In het personeelsbeleid wordt aangegeven hoe de professionalisering van medewerkers op het gebied van burgerschap vorm krijgt.

De voorbeeldrol van onderwijsprofessionals

Alle volwassenen binnen de school hebben een voorbeeldrol. Door de democratische waarden, respectvolle omgangsvormen en gezamenlijke afspraken zichtbaar na te leven, dragen zij bij aan een veilige oefenplaats waarin leerlingen kunnen oefenen met burgerschap. De manier waarop onderwijsprofessionals met elkaar en met de leerlingen omgaan, is daarmee een belangrijk onderdeel van burgerschapsonderwijs.

Bespreek deze voorbeeldrol regelmatig tijdens intervisie of teamoverleg. Waarin ben je een voorbeeld als het gaat om burgerschap? Op welke manier zijn wij als team een voorbeeld voor leerlingen en ouders? Welke regels en verantwoordelijkheden zijn in de school hetzelfde voor zowel leerlingen als leraren en leidinggevenden?

Kernvragen over professionalisering

  • Is duidelijk welke kennis, vaardigheden en houding van onderwijsmedewerkers worden verwacht voor goed burgerschapsonderwijs?
  • Voelen leraren zich in staat om burgerschapsonderwijs te verzorgen en bijvoorbeeld maatschappelijk uitdagende onderwerpen te bespreken in de klas?
  • Zijn er voldoende mogelijkheden voor individuele en teamgerichte professionalisering op het gebied van burgerschap?
  • Voert het team het gesprek over de voorbeeldfunctie van medewerkers en het voorbeeld dat zij aan de leerlingen willen geven?

Kijk hier voor een overzicht van het professionaliseringsaanbod: professionalisering primair onderwijs.

Draagvlak en leiderschap

Draagvlak voor burgerschapsonderwijs ontstaat wanneer mensen binnen en rond de school worden betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering ervan. Denk aan het bestuur, de schoolleiding, leraren, ondersteunend personeel, leerlingen en ouders. Door medewerkers actief te betrekken ontstaat gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het burgerschapsonderwijs.

De schoolleiding speelt een belangrijke rol bij het creëren van draagvlak. Zij draagt de visie op burgerschapsonderwijs uit, zorgt voor heldere communicatie en faciliteert de ontwikkeling door tijd, middelen en professionele ruimte te geven. Daarnaast stimuleert de schoolleiding samenwerking en ondersteunt zij bijvoorbeeld een burgerschapscoördinator of werkgroep. Door regelmatig met elkaar in gesprek te gaan over voortgang, ervaringen en verbeterpunten blijft burgerschap een zichtbaar en gezamenlijke prioriteit.

Kernvragen over draagvlak en leiderschap

  • Is de schoolleiding zichtbaar betrokken en draagt zij een heldere visie uit op burgerschapsonderwijs?
  • Worden er voldoende tijd, middelen en professionele ruimte beschikbaar gesteld?
  • Zijn medewerkers actief betrokken bij de ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs?
  • Is er een coördinator of werkgroep burgerschap aangewezen, en krijgt deze voldoende ruimte om de ontwikkeling te begeleiden?
  • Hoe worden leraren, ondersteunend personeel, leerlingen en ouders betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van het burgerschapsonderwijs?

Rollen en verantwoordelijkheden

Goed burgerschapsonderwijs vraagt om een duidelijke verdeling van taken en verantwoordelijkheden. Alle onderwijsmedewerkers dragen vanuit hun eigen rol bij aan de ontwikkeling van sociale en maatschappelijke competenties bij leerlingen. Specifieke taken, zoals de coördinatie of bepaalde onderdelen van het curriculum, kunnen bij een vakdocent, burgerschapscoördinator, werkgroep of andere medewerker worden belegd.

Kernvragen over rollen en verantwoordelijkheden

  • Zijn de taken, rollen en verantwoordelijkheden wat betreft het burgerschapsonderwijs duidelijk vastgelegd?
  • Is duidelijk wie er verantwoordelijk is voor de coördinatie van het burgerschapsonderwijs?
  • Weten alle medewerkers welke bijdrage zij leveren en wat er van hen wordt verwacht? Worden de uitvoering en voortgang van het burgerschapsonderwijs regelmatig afgestemd en geëvalueerd? 

Belangrijke aandachtspunten

  • Burgerschap coördineren
    Kies voor een coördinator (of werkgroep burgerschap) om de ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs aan te jagen. Deze persoon of werkgroep coördineert de uitvoering van het beleid, stimuleert de samenhang binnen het curriculum, monitort de voortgang en is aanspreekpunt binnen en buiten de school. Afhankelijk van de organisatie kan deze taak ook worden gedaan door een schoolleider of kwaliteitsmedewerker.
    Als je de verantwoordelijkheden en coördinatie bij iemand belegt, betekent dat niet dat burgerschap het domein wordt van één persoon. De coördinator of werkgroep ondersteunt, verbindt en bewaakt de samenhang, terwijl de verantwoordelijkheid voor de uitvoering door het gehele schoolteam wordt gedragen. De gesprekstool burgerschap, Pas op de plaats, helpt schoolteams op weg om het gesprek over burgerschapsonderwijs te voeren.
  • Samenwerken als schoolteam
    Maak binnen het team afspraken over rollen, verantwoordelijkheden en samenwerking. Betrek medewerkers bij de uitwerking van de visie en geef ruimte om vanuit de eigen expertise bij te dragen aan schoolontwikkeling. Bespreek de voortgang regelmatig, deel ervaringen en zorg ervoor dat burgerschap een vast onderdeel is van de teamoverleggen. De schoolleiding zorgt hiervoor voor voldoende tijd en middelen.
    Duidelijke afspraken zorgen voor samenhang en continuïteit. Zo weten de medewerkers wat er van hen verwacht wordt, werken ze vanuit een gezamenlijk doel en kunnen ze hun activiteiten op elkaar afstemmen. De continuïteit is ook belangrijk vanwege het dynamische karakter van burgerschapsonderwijs; dat beweegt mee met maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende leefwerelden van leerlingen.

Werken aan professionalisering en draagvlak: Inspiratie

Tools

  • Handboek voor burgerschapsonderwijs in het primair onderwijs (ProDemos/Bureau Commonground): helpt bij het duidelijk en doelgericht vormgeven van het burgerschapsonderwijs op jouw school. In twaalf thematisch opgebouwde hoofdstukken, die los van elkaar te lezen zijn, komen alle relevante aspecten aan bod, van visie tot schoolcultuur en van wetgeving tot lespraktijk. Met praktische handvatten, voorbeelden en wetenschappelijke inzichten uit onderzoek.
  • Teamgids burgerschap po (SLO): een praktisch hulpmiddel voor het schoolteam, wat in drie bijeenkomsten met afwisselende werkvormen beschrijft hoe je samen tot een basis van je burgerschapscurriculum komt.

Schoolvoorbeelden

  • Burgerschap op School – De Troubadour: Het is belangrijk om je team mee te krijgen bij de ontwikkeling van je burgerschapsonderwijs. Mart, directeur van basisschool De Troubadour, vertelt hoe hij met verschillende ‘druppels’ de bal aan het rollen kreeg.

Luisteren

Lezen

Blijf op de hoogte!

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Meld je aan!

 

Blijf op de hoogte!

Schrijf je net als 7200 andere
onderwijsprofessionals in voor
onze nieuwsbrief

"*" geeft vereiste velden aan

Selecteer één of meerdere sectoren*