Maatschappelijke vraagstukken

SLO heeft conceptkerndoelen gepubliceerd voor het nieuwe leergebied burgerschap. Dit leergebied  valt uiteen in drie domeinen:

  1. Schoolcultuur
  2. Samenleving en democratie
  3. Maatschappelijke vraagstukken

Het thema maatschappelijke vraagstukken past bij domein C (Maatschappelijke vraagstukken). Domein C heeft één conceptkerndoel, dat luidt: ‘De leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen’.

Wat houdt het in?

Maatschappelijke vraagstukken zijn complexe kwesties en uitdagingen binnen de samenleving die van invloed zijn op het welzijn van individuen en de gemeenschap als geheel. Deze vraagstukken hebben invloed op politiek, economie, onderwijs, gezondheidszorg, sociale rechtvaardigheid en gelijkheid. (bron: SLO conceptkerndoelen)

Binnen dit conceptkerndoel staan deze vraagstukken centraal en kunnen leerlingen afwegen wat hun mogelijkheden zijn om hier iets (of juist niets) mee te doen.

Maatschappelijke vraagstukken zijn problemen die voldoen aan een aantal criteria:

    1. Ze hebben gevolgen voor grote groepen in de samenleving.
    2. Er is een gemeenschappelijke oplossing vereist; de overheid heeft hier meestal een rol in.
    3. Bij het vinden van een gemeenschappelijke oplossing spelen (belangen)tegenstellingen een cruciale rol.

De maatschappelijke vraagstukken waarmee je in de klas aan de slag gaat, sluiten bij voorkeur aan op de ontwikkelingsbehoefte, ontwikkelingsmogelijkheden en leefwereld van de leerlingen. Geef waar mogelijk prioriteit aan actuele vraagstukken. Bij het uitkiezen van de maatschappelijke vraagstukken moet echter ook rekening worden gehouden met de wettelijke eisen van doelgerichtheid en samenhang. Welke concrete leerdoelen koppel je aan het bespreken van de uitgekozen maatschappelijke vraagstukken en hoe worden de vraagstukken in het onderwijs in samenhang aangeboden?

Volgens experts zijn maatschappelijke vraagstukken niet te complex voor basisschoolleerlingen. Wel dienen deze leerlingen bepaalde basisdenkprocessen aan te leren, zoals het zich kunnen verplaatsen in meerdere perspectieven, voorspellingen kunnen doen, keuzes kunnen beargumenteren en besluiten kunnen nemen, zo schrijft Laurence Guerin in dit artikel voor stichting Nivoz.

Ook spreken de conceptkerndoelen over ‘planetaire vraagstukken’. Hiermee doelt men op de uitdagingen en problemen waarmee de aarde wordt geconfronteerd op het gebied van ecosysteem, klimaat en biodiversiteit. Deze vraagstukken hebben betrekking op de impact van menselijke activiteiten en de gevolgen daarvan voor de toekomstige generaties en het ecosysteem (bron: SLO conceptkerndoelen)

Bekijk meer inspiratie en informatie de website SocialeVraagstukken.nl.

Waar valt aan te denken bij maatschappelijke vraagstukken?

Concreet kan er worden gedacht aan de volgende uitwerkingen:

  • Het voeren van een gesprek over maatschappelijke vraagstukken aan de hand van een themahoek, prentenboek of nieuwsberichten.
  • Het maken van een maquette voor een toekomstbestendige wijk.
  • Het onderzoeken wat de impact is van je persoonlijke leefstijl op de planeet.
  • Het geven van je mening over een maatschappelijk vraagstuk na het lezen, beluisteren of bekijken van teksten of het bekijken van een film of documentaire over dit onderwerp.
  • Het verkennen van verschillen in de wereld door middel van wiskunde en digitale media, door bijvoorbeeld verschillen in inkomen, bevolkingsdichtheid en klimaat te berekenen op basis van gepubliceerde, betrouwbare gegevens.

(Bron (met uitzondering van de link): SLO Conceptkerndoelen burgerschap, maart 2024)

Kennis en vaardigheden

  • Leerlingen leren benoemen welke belangen en perspectieven een rol spelen binnen actuele, maatschappelijke en planetaire vraagstukken.
  • Leerlingen leren uitdrukking te geven aan hun persoonlijke idealen en opvattingen. Ze leren te reflecteren op hoe hun eigen identiteit en waarden hun handelen kunnen beïnvloeden.
  • Leerlingen verkennen welke individuele en collectieve bijdragen aan oplossingen mogelijk zijn.

(Bron: SLO Conceptkerndoelen burgerschap, maart 2024)

Onderbouw

  • In de onderbouw kan filosoferen over een ingebrachte vraag een mooi startpunt zijn voor een gesprek over een maatschappelijk vraagstuk. Verschillende aanbieders, zoals Kleine Grote Denkers of Centrum Kinderfilosofie, bieden hiervoor respectievelijk methoden en gastlessen aan.
  • Digitale geletterdheid wordt net als burgerschap in de toekomst toegevoegd als leergebied. Hier zijn combinaties denkbaar, denk bijvoorbeeld aan het bespreken van omgangsvormen op sociale media.

Bovenbouw

  • In de bovenbouw kun je met Nieuwsbegrip werken aan je burgerschaps- en leesonderwijs. Bij Nieuwsbegrip komen maatschappelijke vraagstukken voorbij.
  • Scholen kunnen kiezen voor vormingsonderwijs. Bij dit type onderwijs bespreken vormingsdocenten soms ook maatschappelijke vraagstukken. Bekijk de website van het Centrum voor Vormingsonderwijs voor meer informatie. Zie ook hier voor een webinar over vormingsonderwijs van VOS/ABB en Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO).

Aan de slag

Vakportaal burgerschap – SLO

Op de website Vakportaal burgerschap van het SLO vind je, onder onderwijsaanbod van burgerschap in het po. Lesmaterialen over maatschappelijke vraagstukken vind je bij verschillende thema’s.

De Respect Foundation

Op de website burgerschapsmarkt.nl van de Respect Foundation vind je lesmaterialen ingedeeld per thema en te filteren op leerjaar.

Blijf op de hoogte!

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

"*" geeft vereiste velden aan

Selecteer één of meerdere sectoren*