Verbinding

Samenwerken met de omgeving

Samenwerking met de omgeving helpt om burgerschapsonderwijs te verbinden met de wereld buiten de school. Als school overleg je met ouders, andere scholen en maatschappelijke partners over onder meer de inhoud van het burgerschapsonderwijs en de activiteiten die daarbij horen.

Kernvragen over verbinding

• Wie zijn er buiten de school betrokken?
• Hoe (en door wie) worden ouders en andere betrokkenen geïnformeerd en/of betrokken?
• Wie zijn de leerlingen en ouders van onze school en wat betekent dat voor ons burgerschapsonderwijs?
• Welke maatschappelijke vraagstukken en gebeurtenissen hebben invloed op onze school en hoe kunnen we deze benutten in het burgerschapsonderwijs?
• Met welke partners in onze omgeving kunnen we ons burgerschapsonderwijs versterken?

Samenwerking met ouders

Onderzoek laat zien dat leerlingen zich beter ontwikkelen en betere resultaten halen als hun ouders betrokken zijn bij school. Ouders en school zijn elkaars partner in het onderwijs en de vorming van de kinderen. De ontwikkeling van kinderen wordt voor 80% beïnvloed of bepaald door de thuisomgeving en het kind zelf, en voor 20% door de school (Marzano, 2014). De toon waarop over school gepraat wordt in de thuissituatie, de verwachtingen die ouders van hun kind hebben, de feedback en begeleiding of ondersteuning die ouders hun kind geven en de opvoedingsstijl of de opvoedcultuur zijn belangrijke factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling van kinderen.

• Als school heb je de taak om ouders te informeren over wat je als school verstaat onder goed en verantwoord burgerschapsonderwijs, de dagelijkse gang van zaken en de visie van de school op ouderbetrokkenheid. Dit staat onder andere in de schoolgids en op de website, maar dat is een schriftelijke en eenzijdige vorm van communicatie. Betrek ouders door je te verdiepen in hun beleving. Vraag hoe zij tegen (burgerschaps)vorming aankijken, wat ze verwachten, of ze zorgen hebben over hun kind en wat er naar hun idee goed gaat. Niet alleen op school maar ook thuis, bij opa en oma, op de sportclub enzovoort. Zo zorg je voor een meer evenwichtige en gelijkwaardige vorm van communiceren.
• Nodig ouders actief uit om mee te denken over de doelen van burgerschapsvorming en/of dat je ze op de hoogte houdt van ontwikkelingen. Je kunt de ouderraad betrekken in de besluitvorming en ontwikkeling, maar ook tijdens een ouderavond met meer ouders nadenken over de burgerschapsvisie. Koppel vervolgens terug wat je met de uitkomsten hebt gedaan en hoe ze zijn verwerkt. Daarmee toon je waardering en geef je ouders het idee dat hun inspanningen er daadwerkelijk toe doen.
• Spreek ouders aan op wat de school van hen verwacht. Informeer hen bij een eerste kennismaking over de regels en afspraken op school en de visie op burgerschapsvorming van de leerlingen. Vraag zij deze regels en richting respecteren en of ze hier achter kunnen staan. Vraag ook aan hen wat zij van de school verwachten en stem de wederzijdse verwachtingen op elkaar af. Heb respect voor elkaars situatie en standpunten. Bij een veranderende leerlingpopulatie kan het burgerschapsonderwijs ook van accent wijzigen; blijf dus met de ouders in contact en blijf afstemmen.

Samenwerking met partners

Scholen zijn geen eilanden in de samenleving, maar werken met veel partijen, organisaties, belanghebbenden en andere individuen samen. De gedachte achter samenwerking met deze ‘partners’ is dat je als school niet alles alleen kunt en dat dat ook niet hoeft. In het kader van burgerschap is samenwerken en verbinding zoeken én maken met de ander iets wat je aan je leerlingen wil meegeven.

Omdat de school en de andere partners een gemeenschappelijk doel hebben is deze samenwerking meer dan inkopen of uitbesteden; zeker in het kader van burgerschap is de voorbeeldrol hierin belangrijk. Iedere deelnemer geeft een stukje van de eigen autonomie op om een gezamenlijk doel te bereiken. Samenwerking met partners vraagt om een samenhangende aanpak: een gedeelde visie en uitwerking van de doelen.

Bij maatschappelijke partners kun je denken aan:

• de bibliotheek;
• andere scholen in de regio;
• verzorgingstehuizen;
• horecagelegenheden;
• het gemeente- of provinciehuis;
• maatschappelijke organisaties, zoals het Leger des Heils, de GGD of politie.

De wereld de school in halen

Het is noodzakelijk om de leefwereld van kinderen te betrekken bij het behandelen van burgerschapsonderwerpen. De wereld de school binnenhalen draagt daaraan bij. Belangrijke elementen daarbij zijn ook om (al vanaf de kleutergroepen) aandacht te hebben voor het wereldnieuws, en verbindingen te leggen tussen wat er in de wereld gebeurt en de persoonlijke geschiedenis van leerlingen. Door te leren van en met elkaar, en door de verbinding te leggen tussen de buitenwereld en hun eigen wereld, leren kinderen op een natuurlijke manier om respect te hebben voor een ander. Hierbij hoort het samenwerken met partners buiten de school.

Gebruik ook de mogelijkheden in de omgeving van de school. Werk bijvoorbeeld samen met organisaties of bedrijven uit de buurt of organiseer uitwisseling met andere scholen. Door te leren over overeenkomsten en verschillen tussen mensen, landen en culturen wordt de kennis van de leerlingen en hun vaardigheden in bijvoorbeeld tolerantie bevorderd.

Hulpmiddelen bij verbinding

• Soms komen ouders met zorgen of klachten naar school, bijvoorbeeld omdat leerlingen in contact komen met andere perspectieven dan zij thuis gewend zijn. Zulke situaties kunnen spanning en weerstand oproepen, juist omdat ze raken aan overtuigingen over wat ‘waar’ of ‘juist’ is. Om docenten, mentoren en schoolleiders te ondersteunen, ontwikkelde TerInfo een handleiding met praktische handvatten om hier op een respectvolle en oplossingsgerichte manier mee om te gaan.
• Een bekende aanpak om aan de slag te gaan met verbinding met de wijk en partners is de Vreedzame Wijk, waar vreedzame scholen de ‘vreedzaam-methodiek’ toepassen op wijkniveau. Vanuit een gezamenlijke pedagogische visie werken alle jeugdvoorzieningen in een wijk hierbij samen vanuit dezelfde uitgangspunten.
• Veel scholen zetten stappen om hun burgerschapsonderwijs te versterken; niet alleen vanwege wet- en regelgeving, maar ook vanuit een eigen motivatie. Wat vaak al impliciet gebeurt, wordt sterker wanneer het expliciet en doelgericht wordt vormgegeven. Het Handboek voor burgerschapsonderwijs in het primair onderwijs helpt daarbij en geeft praktische handvatten, voorbeelden en wetenschappelijke inzichten uit onderzoek. In twaalf thematisch opgebouwde hoofdstukken – die los van elkaar te lezen zijn – komen alle relevante aspecten aan bod, van visie tot schoolcultuur en van wetgeving tot lespraktijk.
• Welkom in Mijn Wijk biedt ondersteuning bij het opzetten van ontmoetingen tussen leerlingen van verschillende scholen om in aanmerking te komen met diversiteit. Het is namelijk belangrijk dat deze ontmoetingen goed begeleid worden, anders kan het contact juist stereotypen bevestigen.

Inspiratie

Kijken

• Burgerschap op School – Academie Tien: Projectleider Berdien van der Wilt neemt je mee in het Burgerschapslab, waarin leerlingen samenwerken met maatschappelijke organisaties en burgerschap in de praktijk ervaren.
  
• Burgerschap op School: Op College Zuyd gingen wij in gesprek met de teamleider van de bovenbouw. Ze vertelt wat burgerschapsonderwijs voor hun school betekent en hoe zij met het team aan de slag zijn gegaan.
  
• In deze video van het schoolportret van College Zuyd in Amsterdam zien we hoe het burgerschapsonderwijs er in de praktijk uitziet. We mogen meekijken tijdens de ‘Bouwen aan morgen’-dagen, waarbij leerlingen een schoolperiode afsluiten met verschillende activiteiten. Docent Chantal Alkemade vertelt er meer over.
  

Lezen

• Artikel: ‘Zet burgerschapsonderwijs in om gelijke kansen te bevorderen’ – Magazine ‘Burgerschap op school’ (2026)
• Artikel: ‘Kinderen maken het verschil in de buurt en op school’ – Magazine ‘Burgerschap op school’ (2025-2026)
• Bundel ‘Aandacht voor burgerschap’ (praktijkvoorbeelden aan de hand van de negen ijkpunten) – VO raad
• Brochure: ‘Unesco biedt ons een kapstok voor burgerschapsactiviteiten’ – RSG Tromp Meesters – VO-raad voor het project ‘Versterking burgerschap in het vo’
• Ouders als partner in sociale veiligheid – Stichting School & Veiligheid
• Schoolvoorbeeld Huygens College – Expertisepunt Burgerschap