Deze pagina biedt een terugblik op het webinar Van kwalificatie-eisen naar onderwijs, dat het Expertisepunt Burgerschap op 10 september 2026 organiseerde. Daarnaast vind je verdiepende informatie en materialen én een praktijkvoorbeeld die kunnen ondersteunen bij de verdere ontwikkeling van het burgerschapscurriculum binnen jouw instelling.
Burgerschap in het mbo staat op scherp. De inspanningsverplichting is vervangen door kwalificatie-eisen rond vier thema’s: Vrijheid & Gelijkheid, Individu & Groep, Maatschappelijke vraagstukken & Maatschappijvisies en Macht & Besluitvorming. Het gaat niet meer om “we doen er iets mee”, maar om aantoonbaar resultaat. Hoe maak je daar goed onderwijs van, zonder je hele curriculum om te gooien?
Op die vraag gaf CINOP in dit webinar antwoord, vanuit de handreiking Burgerschap in beweging. Gilde Opleidingen en VISTA college lieten daarna zien hoe het in de praktijk werkt.
Van doelzin naar leeruitkomst die bij jouw studenten past
Het startpunt van de aanpassingen in je curriculum zijn de doelzinnen. Elk thema heeft er vijf: kennis (tweemaal), veranderbaarheid, ervaringen, en standpunt en handelingsmogelijkheden. Ze zijn bewust breed en voor alle opleidingen gelijk. Hierdoor zijn ze nog niet toetsbaar. Jij zet ze om naar leerdoelen of leeruitkomsten die passen bij jouw beroepscontext en jouw doelgroep.
Neem de doelzin bij Individu & Groep: “De student verkent ervaringen van zichzelf of van anderen met spanningen tussen individuele en collectieve belangen. De student voert activiteiten uit die te maken hebben met deze spanningen. De student legt daarbij de relatie met gebeurtenissen in de samenleving en de beroepspraktijk (B4).” Voor een student in de zorg, de techniek of de horeca ziet dat er steeds anders uit. Een mogelijke leeruitkomst kan dan bestaan uit:
De student:
Zoals bijvoorbeeld: De student beschrijft een situatie op zijn stage of werk waarin zijn eigen belang botste met dat van het team, bijvoorbeeld een gewenste vrije dag in een druk rooster. Hij bespreekt dat met een betrokkene en laat in een verslag van maximaal één A4 zien hoe dit past bij een actuele gebeurtenis in de samenleving. Zo weet de student wat hij moet doen, en de docent waarop hij beoordeelt.
Zeven stappen, achteruit ontworpen
Hoe pak je zo’n vertaalslag systematisch aan? Een fijne methodiek hiervoor is met behulp van backward design, dat begint bij het eind. Je analyseert de kwalificatie-eisen en maakt de doelzinnen concreet. Daarna bepaal je wat studenten moeten laten zien en hoe je dat toetst, en zet je de leerroute uit. Dat is het grofontwerp. In het fijnontwerp bedenk je de leeractiviteiten en werkvormen en werk je toetsinstrumenten en beoordelingsmodellen uit. De laatste stap is uitproberen, valideren en bijstellen. Die verloopt zelden netjes op volgorde. Een pilot stuurt je regelmatig terug naar eerdere keuzes, dat houdt doelen, toetsing en lessen op één lijn.
Handout Webinar Zo vertaal je kwalificatie-eisen naar onderwijs
Gap-analyse: wat heb je al?
Je hoeft niet bij nul te beginnen. De meeste opleidingen hebben al onderwijs dat deels aansluit, en dat kun je zichtbaar maken met de gap-analyse, een werkblad dat is gedeeld met de deelnemers en wat je hieronder kunt downloaden. Per doelzin kleur je je huidige dekking. Groen: dit staat er al, herlabel het onder het juiste thema. Geel: dit is er half, verrijk het met een helder handelingsniveau of beoordelingscriteria. Rood: hier is nog niets, ontwerp een nieuw leerdoel of een nieuwe leeruitkomst.
CINOP Gap-analyse (Excel-bestand downloaden)
Hoe dit er in een echte organisatie uitziet, lieten Gilde Opleidingen en VISTA college zien. Backwards design en de zeven stappen zijn hier planmatig doorlopen. VISTA college stelde in 2023 een visie op burgerschap vast, opgevolgd in 2024 met een implementatieplan, het volgen van de leergang, formeerde een ontwikkelgroep, en voerden het VISTA-programma, bestaande uit burgerschapsmodules, die door alle onderwijsteams worden uitgevoerd in 2025-2026 in. In schooljaar 2026-2027 bereidt Gilde docenten burgerschap in werksessies voor op het werken met de burgerschapsmodules. Enkele Gilde-teams nemen dit schooljaar deel aan een pilot. Vanaf schooljaar 2027-2028 worden de modules bij alle opleidingen geïntroduceerd. Daarnaast vindt in schooljaar 2026-2027 de gezamenlijke doorontwikkeling van de burgerschapsmodules plaats.
Het burgerschapsprogramma is gebouwd in de leeromgeving Canvas en volgt de vier thema’s met een vaste opzet: een onderdeel Kennis en vier vaardigheidsniveaus (Nieuwsgierig, Gedreven, Ambitieus en Excellent). Zo werken studenten op hun eigen niveau en langs eigen routes. Onderwijsteams kunnen eigen doelgroep- en beroepsgerichte materialen toevoegen. De modules zijn in eerste instantie vooral ontwikkeld voor BOL-studenten. In 2026-2027 werkt de ontwikkelgroep ook aan modules die specifiek aansluiten bij BBL-studenten.
Het werken in Canvas heeft tijd nodig om eigen te maken en aan te wennen. Daarom werd feedback van docenten direct verwerkt in een gebruiksvriendelijkere inrichting net zoals feedback op inhoud. Er worden periodiek Werkateliers georganiseerd voor docenten om met elkaar te sparren en het programma bij te stellen aan de hand van de pdca-cyclus.
Pak de handreiking en de handout erbij, vul de gap-analyse in voor je eigen opleiding en vertaal de doelzinnen naar jouw beroepscontext. Loop je daarbij vast, neem dan contact op met onze adviseurs.
