Op 1 juli vieren we met Keti Koti de afschaffing van de slavernij. Keti Koti betekent ‘verbroken ketenen’: de boeien waarmee de tot slaafgemaakten werden vastgezet, zijn gebroken. Nederland schafte de slavernij in Suriname en het Caribisch deel van het Koninrkijk wettelijk af op 1 juli 1863. Omdat veel voormalig tot slaafgemaakten daarna nog tien jaar onder staatstoezicht moesten werken, wordt ook 1873 gezien als een belangrijk jaar in de feitelijke afschaffing van de slavernij.
Keti Koti biedt een goede aanleiding om in het onderwijs aandacht te besteden aan het slavernijverleden, de doorwerking daarvan in het heden en de betekenis van vrijheid, gelijkwaardigheid en mensenrechten.
Om docenten hierbij te helpen, heeft het Expertisepunt Burgerschap een overzicht samengesteld van handreikingen en leermiddelen. Deze pagina richt zich op het voortgezet onderwijs. Klik hier voor de pagina van het primair onderwijs.
Bij de bespreking van het slavernijverleden komen fundamentele mensenrechten en de basiswaarden van de democratische rechtstaat aan bod, zoals: gelijkheid, vrijheid, solidariteit en menselijke waardigheid.
Bekijk ook onze pagina met handreikingen en tips voor het MBO.
Het Nationaal instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis verzamelt en deelt kennis over het slavernij- en koloniale verleden. Zij organiseren jaarlijks de Nationale Herdenking Slavernijverleden.
Kijk ook eens op de website van het Herdenkingscomité Slavernijverleden.
De website Slavernij en jij, biedt veel informatie over het Nederlandse slavernijverleden. Het geeft de essentiële thema’s uit het Nederlandse slavernijverleden weer en is geschikt voor docenten, en leerlingen van vmbo-t, havo en vwo.
Het kennisplatform heeft als doel een fundamentele bijdrage te leveren aan een pluriforme en stabiele samenleving. Ze hebben een artikel en bijbehorend rapport geschreven over educatie over het slavernij- en koloniale verleden van Nederland. KIS beheert ook een database voor antidiscriminatie-interventies. Daarin lees je bijvoorbeeld over de stichting Keti Koti Tafel.
Het Nji heeft een pagina met informatie en tips voor jongeren, ouders en professionals om vragen over het slavernijverleden te beantwoorden.
NOS Stories heeft een video over het slavernijverleden. Ook NOS op 3 heeft een video met uitleg over het slavernijverleden en het excuus-dilemma.
NPO Kennis is een platform met explainers en informatieve story’s over onderwerpen die jongeren bezighouden, en ze hebben een aparte pagina over Slavernij.
Het Historisch Nieuwblad heeft een dossier samengesteld over de slavernij. Bekijk deze hier. Er is ook een artikel opgenomen over hoe je het beste het slavernijverleden in de klas bespreekt.
Kleio is het tijdschrift van de Vereniging van docenten geschiedenis en staatsinrichting in Nederland (VGN). Het tijdschrift verschijnt zevenmaal per jaar en richt zich op leraar in het voortgezet onderwijs en studenten/docenten van de lerarenopleidingen geschiedenis. Regelmatig komt het slavernijverleden voorbij in het tijdschrift. In 2019 brachten ze een slavernij special uit, zie hier.
Universiteit van Nederland heeft twee video’s te bieden waarin de slavernij en de rol van Nederland wordt uitgelicht, en een video over een taal die niet zou bestaan zonder de slavernij.
De Algemene Onderwijsbond geeft tot slot tips voor betere lessen over het slavernijverleden.
Er zijn meerdere educatieve materialen die het thema slavernijverleden behandelen. Ze kunnen een verbinding vormen met aandacht voor (het ontstaan van) de pluriforme Nederlandse samenleving en thema’s als racisme en discriminatie.
De Canon van Nederland telt vijftig vensters: belangrijke personen, voorwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de historische en culturele ontwikkeling van Nederland laten zien. Anton de Kom, een Surinaams verzetsheld, is één van deze vensters. Een ander venster gaat over slavernij. De teksten van de Canon kunnen aangepast worden op taalniveau. De website geeft op een tabblad voor docenten lessuggesties bij deze vensters.
Deze stichting zet zich in om meer bewustzijn te creëren over het Nederlandse slavernijverleden en de doorwerking hiervan in de hedendaagse maatschappij: Educatie.
Waarom het lesmateriaal werkt lees je hier: Lespakket Nederlands Slavernijverleden & Racisme – Nederland Wordt Beter | KIS.
Deze stichting brengt het koloniale- en slavernijverleden dichterbij met educatieve projecten voor po en vo.
Deze stichting koppelt leerlingen aan ouderen met als doel begrip voor de ander te creëren, vooroordelen te doorbreken en het verhaal van de ander te leren kennen. Binnen het thema Koloniale sporen in mijn Buurt kunnen leerlingen in een klein groepje de persoonlijke historie van mensen in de eigen buurt ontdekken.
Het Wereldmuseum biedt een perspectief op de wereld en probeert deze begrijpelijk te maken via de eigen collectie, tentoonstellingen en programmering. Het lesmateriaal over oneerlijke handel en/of racisme kan los in de klas gebruikt worden of als voorbereiding op een bezoek met de klas aan één van de locaties: Amsterdam, Rotterdam of Leiden.
Het Scheepvaartmuseum heeft een educatief programma, waaronder de tentoonstelling Schaduwen op de Atlantische oceaan. Het gaat over de impact van de koloniale geschiedenis.
De uitgeverij heeft Quaco – Leven in Slavernij uitgegeven: een stripverhaal over het Nederlandse slavernijverleden. Er is lesmateriaal en een docenthandleiding bij de strip beschikbaar.
Diverse educatieve video’s zijn te vinden via het Netwerk Filmeducatie en Beeld en Geluid. Stichting CJP (Cultureel Jongeren Paspoort) heeft een aantal films en theatervoorstellingen op de website staan:
Het herinneringscentrum heeft een speciale pagina met lesmaterialen over de gedeelde geschiedenis van Nederland en Indonesië. Er zijn themalessen te vinden rondom kolonialisme, slavernij, migratie, dekolonisatie en de doorwerking daarvan.
Mapping Slavery heeft een pagina met voorbeeldlessen en documentatie rond sporen van slavernij in Nederland. Met routes die met de klas gelopen kunnen worden, en thema’s die leerlingen zelf kunnen bestuderen. Het is ontwikkeld rond 2018.
Bekijk ook de lesmaterialen over het slavernijverleden van ProDemos, het Nationaal archief, Geschiedenisleraar.nl en de themapagina op Wikiwijs met open lesmaterialen over het slavernijverleden.
Materialen over Keti Koti (en het slavernijverleden) zij ook te vinden bij diverse andere organisaties: Schooltv, Nieuws in de klas, Netwerk Film Educatie, Onderwijs van Morgen.
Ook in diverse regio’s kunnen klassen terecht om te leren over het slavernijverleden. Bijvoorbeeld in Friesland, Overijssel, en Utrecht.
Ontbreekt er nog materiaal op deze pagina? Laat het ons dan weten via communicatie@expertisepuntburgerschap.nl.
