Diversiteit

Kennis en vaardigheden

Het definitieve  conceptkerndoel over diversiteit sluit aan bij de bouwstenen ‘diversiteit’ en ‘identiteit’ die in een eerder stadium ontwikkeld zijn. In de bouwstenen werden per ‘bouw’ leerdoelen beschreven. Datgene wat de leerlingen aan het eind van de ‘bouw’ aan kennis en vaardigheden hebben kunnen ontwikkelen. Het gaat dus niet alleen over kennis maar ook over vaardigheden. De volledige uitwerking is te vinden op de website van SLO. Dit overzicht is handig bij het formuleren van een doorgaande leerlijn burgerschap. De hieronder geformuleerde leerdoelen sluiten overigens niet altijd volledig aan bij het definitieve conceptkerndoel diversiteit, omdat ze in een eerdere fase zijn ontwikkeld.

Onderbouw

In de onderbouw verdiepen leerlingen zich in de identiteit van de ander. Door het ontmoeten van de ander en een dialoog aan te gaan over onderwerpen waarover verschillend kan worden gedacht, ontwikkelen leerlingen inzicht in en respect voor andere opvattingen en manieren om in het leven te staan. 

Leerlingen leren: 

• over het ontstaan van een diverse samenleving in Nederland in de context van een globaliserende wereld; 
• over aspecten van de emancipatie van verschillende groepen mensen door de geschiedenis heen; 
• hoofdzaken over religieuze en levensbeschouwelijke stromingen in Nederland en de wereld; 
• rekening te houden de grenzen van anderen en die op basis van gemaakte afspraken actief te helpen bewaken; 
• zich binnen hun mogelijkheden in de beleving en het perspectief van de ander te verplaatsen; 
• rekening te houden met het welbevinden van anderen en hun overwegingen en gedrag, inclusief hun taaluitingen, gericht aan sociale situaties aan te passen; 
• te herkennen waar beperkingen liggen in de communicatie met anderen en te zoeken naar mogelijk- heden om daarop te handelen; 
• overeenkomsten en verschillen in waarden en overtuigingen te herkennen, te bespreken en te wegen; verschillen van inzicht te onderzoeken als verschillende claims op waarheid en deze zo nodig naast elkaar kunnen laten bestaan; 
• rekening te houden met de idealen en toekomstverwachtingen van anderen; 
• hoe groepsgedrag en (sociale) media de houdingen en het gedrag van peers en groepen in de publieke ruimte mede kunnen verklaren;
• uitdrukking te geven aan hun persoonlijke idealen en opvattingen;
• te reflecteren op hoe hun eigen identiteit en waarden hun handelen kunnen beïnvloeden.

Bovenbouw

Voor leerlingen in de bovenbouw verdient het de aanbeveling om de leerlijn burgerschap voort te zetten en waar mogelijk te koppelen aan beroepsprofielen, (profiel)vakken en loopbaanoriëntatie en (beroeps)begeleiding (LOB). Dat daarbij in de uitwerking en uitvoering gedifferentieerd kan worden naar leeftijd, ontwikkeling en mogelijkheden van (groepen) leerlingen, is evident.

Een en ander leidt tot de volgende aanbevelingen: 

• Geef vraagstukken rond diversiteit en inclusie een plek in examenprogramma’s voor vakken of leergebieden. 
• Laat leerlingen oefenen om gewogen standpunten in te nemen over diversiteitsvraagstukken in relatie tot het eigen leven en de mogelijke spanningsverhouding tussen individuele identiteit(en) en collectieve identiteit(en). 
• Betrek diversiteitsvraagstukken actief op de mondiale thema’s globalisering, duurzaamheid en gezondheid en laat leerlingen deze in relatie tot elkaar op morele en ethische dimensies onderzoeken. 
• Laat leerlingen nadenken over de mate waarin vraagstukken van diversiteit te maken hebben en mogelijk zullen hebben met hun eigen carrièreperspectieven en de te kiezen vervolgopleiding. 
• Laat leerlingen reflecteren op cultureel bepaalde normen en waarden rond gender en seksualiteit in Nederland en in de wereld. Laat hen nadenken over de mogelijkheid en de wenselijkheid om seksuele en reproductieve gezondheid én rechten in de wereld te effectueren. 
• Daag leerlingen uit om de denk- en ervaringswereld van mensen met andere overtuigingen, mogelijkheden en effectieve rechten vanuit hun context te verstaan; 
• Laat hen de overeenkomsten en verschillen tussen waarden, (geloofs-)overtuigingen en cultureel bepaalde uitdrukkingsvormen en levenswijzen van de eigen en andere groepen en verschillen daartussen analyseren.

Voor meer informatie over de aanbevelingen voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs verwijzen wij door naar bijlage 4 van de Handleiding Burgerschap Funderend Onderwijs. 

(bron: SLO Handreiking Burgerschap Funderend Onderwijs)

De conceptkerndoelen gelden niet voor de bovenbouw. Voor de bovenbouw worden nieuwe examenprogramma’s ontwikkeld waarin meer aandacht zal zijn voor burgerschap.

Aan de slag

Wil je aan de slag in de klas? Neem dan een kijkje bij deze (les)materialen:

Overzicht aanbieders lesmateriaal

Op onze website vind je per thema een overzicht van aanbieders van lesmateriaal: lesmateriaal burgerschap voortgezet onderwijs.

Vakportaal burgerschap – SLO

Op de website Vakportaal burgerschap van het SLO vind je, onder onderwijsaanbod van burgerschap in het vmbo, havo/vwo en praktijkonderwijs, lesmaterialen ingedeeld op verschillende thema’s. Lesmaterialen over diversiteit kan je vinden onder de thema’s: burgerschap (specifiek), burgerschap (geïntegreerd), wereldburgerschap, sociale veiligheid en conflicthantering, identiteit en diversiteit.

Wikiwijs

Wikiwijs is een platform waar onderwijsprofessionals open lesmateriaal kunnen zoeken, gebruiken, maken en delen. Je vindt er ook lesmateriaal over burgerschap.

De Respect Foundation

Op de website burgerschapsmarkt.nl van de Respect Foundation vind je lesmaterialen ingedeeld per thema en te filteren op leerjaar.

NPO Kennis

NPO Kennis is een kennisplatform met explainers en informatieve story’s over onderwerpen die jongeren bezighouden. Bekijk bijvoorbeeld de collectie over:

• Maatschappijleer
• Feestdagen
• Diversiteit en inclusiviteit

Bureau Common Ground

• De Explainer Beperkingen richt zich op het begrip handicap binnen het burgerschapsonderwijs. Daarbij staat onder andere centraal hoe de school en samenleving toegankelijker kan worden ingericht en hoe gelijke kansen bevorderd kunnen worden. De auteurs bespreken kernbegrippen, het dagelijks taalgebruik roondom beperkingen en de relatie met basiswaarden. Tot slot volgen concrete do’s en don’ts en een vertaling naar het klaslokaal en de schoolcultuur.
• De Explainer Geslacht, gender en seksuele geaardheid gaat over de maatschappelijke omgang met verschillen. Het biedt pedagogische handvatten voor het voeren van gesprekken over diversiteit. Vervolgens staan twee vormen van diversiteit: ‘geslacht en gender’, en ‘seksuele geaardheid en genderidentiteit’ centraal. Daarbij gaat de auteur in op de betekenis van deze begrippen, feiten en fabels, veelvoorkomende situaties en vragen, en de vertaling naar het klaslokaal.

Kalender

VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO) houdt een inclusieve feest- en gedenkdagenkalender bij. Deze kalender kun je bijvoorbeeld inzetten om belangrijke momenten qua diversiteit te markeren binnen jouw school.

Israëlisch-Palestijns conflict

De ontwikkelingen in het Israëlisch-Palestijns conflict gaan niet voorbij aan scholen, onderwijsprofessionals en leerlingen. Hoe geef je les over een onderwerp dat zo gevoelig ligt? We hebben een overzicht van handreikingen, leermiddelen en tips opgesteld om je op weg te helpen: Het Israëlisch-Palestijns conflict: handreikingen en leermiddelen.